Jak ludzie zaludnili planetę

Nasz gatunek opuszczał Afrykę kilka razy. Większość tych prób zakończyła się niepowodzeniem i nie pozostawiła potomków. Jedna się powiodła i każdy człowiek żyjący dziś poza Afryką pochodzi od tej grupy. Ta część opisuje to rozprzestrzenianie się, od pierwszych prób aż po ostatni pusty ląd.

210 000 do 194 000 lat temu — Pierwsze próby. Fragment czaszki znaleziony w Apidima w Grecji i szczęka z jaskini Misliya Cave w Izraelu dowodzą obecności ludzi współczesnych w Eurazji znacznie wcześniej, niż przypuszczano. Te grupy nie pozostawiły potomków. Wczesne migracje nie przetrwały próby czasu.
65 000 do 47 000 lat temu — Australia. Ludzie przeprawiają się przez otwarte morze, aby dotrzeć do Australii i Nowej Gwinei. To pierwsza przeprawa morska w historii. Wymagała łodzi, planowania i wiedzy, że ląd istnieje gdzieś, gdzie nie było go widać. Górna granica tego przedziału czasowego przypada wcześniej niż podana niżej data 60 000 lat dla udanej migracji, a obie liczby są przybliżone, więc te dwa wpisy należy traktować jako nakładające się na siebie, a nie jako ścisłą kolejność. Data jest sporna. Wykopaliska w Madjedbebe w Arnhem Land wskazują na 65 000 lat w oparciu o żarna, startą ochrę i siekiery o gładzonych krawędziach. Inni badacze, którzy przeanalizowali szerszy materiał dowodowy, opowiadają się za okresem nie wcześniejszym niż 48 000 do 47 000 lat temu.
60 000 lat temu — Udana migracja. Jedna mała populacja opuszcza Afrykę i przeżywa. Każdy żyjący człowiek poza Afryką pochodzi z tej jednej grupy. Z tego powodu ludzie poza Afryką są bardziej podobni do siebie pod względem genetycznym niż ludzie wewnątrz Afryki.
45 000 lat temu — Europa i północna Azja. Ludzie współcześni wkraczają na terytorium neandertalczyków w Europie i w tym samym czasie docierają do zachodniej Syberii. Neandertalczycy znikają w ciągu około 5000 lat od tego przybycia.
40 000 lat temu — Azja Wschodnia. Szkielet znaleziony w Tianyuan koło Pekinu zawiera DNA, które jest już spokrewnione z żyjącymi dzisiaj mieszkańcami Azji Wschodniej.
32 000 lat temu — Arktyka. Stanowiska nad rzeką Yana w północnej Syberii pokazują ludzi żyjących za kołem podbiegunowym w epoce lodowcowej. Ludzie, którzy później dotarli do obu Ameryk, wywodzili się z tej populacji.
23 000 do 21 000 lat temu — Obie Ameryki. Ślady stóp w White Sands w Nowym Meksyku pochodzą z najzimniejszego okresu epoki lodowcowej. To oznacza, że ludzie żyli na południe od lądolodu znacznie wcześniej, niż zakładała starsza teoria Clovis. Datowanie zostało zakwestionowane, a potem potwierdzono je dwukrotnie za pomocą odrębnych metod: datowania pyłków metodą radiowęglową i datowania luminescencyjnego w 2023 roku oraz datowania mułu jeziornego metodą radiowęglową w 2025 roku. Część badaczy nadal zgłasza zastrzeżenia, że na stanowisku nie znaleziono żadnych narzędzi. Autorzy wykopalisk odpowiadają, że ludzie idący wzdłuż brzegu nie zostawiają po sobie narzędzi. Monte Verde w Chile było przez długi czas uznawane za najwcześniejsze stanowisko z wiekiem około 14 500 lat, a jego datowanie jest obecnie ponownie badane i kwestionowane.
3300 do 3000 lat temu — Daleki Pacyfik. Lud Lapita płynie na wschód za Wyspy Salomona na otwarty ocean i dociera do Vanuatu, Fidżi, Tonga i Samoa. Zaplanowana żegluga po otwartym morzu zaczyna się w tym miejscu.
Między 11 000 a 1500 lat temu — Madagaskar. Madagaskar jest czwartą pod względem wielkości wyspą na świecie. Afryka leży 400 km dalej, ale pierwsi osadnicy nie przybyli stamtąd. Język malgaski i genetyka Malgaszów wskazują na użytkowników języków austronezyjskich, którzy przepłynęli Ocean Indyjski z odległości około 7000 km. Ta data jest najmniej pewną informacją na tej stronie. Szacunki obejmują około 9000 lat, co stanowi najszerszy przedział dla jakiejkolwiek wyspy, którą można zbadać metodą radiowęglową. Jedno badanie przeanalizowało wszystkie daty radiowęglowe z wyspy i potwierdza obecność człowieka co najmniej 2000 lat temu, dopuszczając jednocześnie możliwość znacznie wcześniejszego przybycia. Drugie badanie sprawdziło dawne twierdzenia pod kątem surowych kryteriów stosowanych dla wczesnych stanowisk w obu Amerykach i wykazało, że żadne z nich ich nie spełnia. Badacze nie znaleźli żadnych pewnych dowodów osadnictwa przed około 500 rokiem n.e. Miasta pojawiają się na wyspie około 1000 lat temu i nikt nie podważa tej kwestii.
1021 rok n.e. — Ludzie docierają dookoła całego świata. Skandynawscy drwale ścinają drzewa w L'Anse aux Meadows w Nowej Fundlandii. Ten rok jest dokładny. Burza słoneczna w 993 roku pozostawiła ślad w drewnie każdego żywego wówczas drzewa, a liczenie słojów na zewnątrz od tego śladu daje rok 1021. To najwcześniejszy rok, dla którego możemy udowodnić, że ludzka migracja opasała całą planetę. Ruch na zachód z Afryki ostatecznie spotkał się z ruchem na wschód, który przeszedł z Syberii do Ameryki.
1250 do 1300 roku n.e. — Ostatni pusty ląd. Polinezyjczycy docierają do Nowej Zelandii. To ostatni duży obszar ziemi zdatnej do zamieszkania na świecie, który został zasiedlony. Cztery niezależne metody dają ten sam wąski przedział czasowy: datowanie radiowęglowe, warstwy popiołu wulkanicznego, zapisy pyłkowe pokazujące wycinanie lasów oraz nasiona ze śladami zębów szczurów.